Wyprowadzka z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica, a kontakty i władza rodzicielska – pytania i odpowiedzi

Jeden z rodziców wyprowadził się z dzieckiem. Czy miał do tego prawo? Kontakty z dzieckiem i ograniczenie władzy rodzicielskiej

Rozstanie rodziców jest trudnym doświadczeniem nie tylko dla nich samych, ale przede wszystkim dla dziecka. Niestety, emocje towarzyszące zakończeniu związku bardzo często prowadzą do sytuacji, w których jeden z rodziców podejmuje jednostronne decyzje dotyczące dziecka. Jedną z najczęstszych jest nagła wyprowadzka z dzieckiem bez uzgodnienia tego z drugim rodzicem.

W naszej kancelarii regularnie spotykamy się z pytaniami:

• Czy matka może zabrać dziecko i wyprowadzić się bez zgody ojca?

• Czy ojciec może wyjechać z dzieckiem do innego miasta?

• Czy Policja może odebrać dziecko drugiemu rodzicowi?

• Czy skoro dziecko mieszka z matką, to ojciec ma ograniczoną władzę rodzicielską?

• Kiedy można domagać się ograniczenia albo pozbawienia władzy rodzicielskiej?

Poniżej odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania.

Czy rodzic może wyprowadzić się z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica?

To zależy od okoliczności. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska, zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Jeżeli nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Do najważniejszych spraw dziecka należą między innymi:

• wybór miejsca zamieszkania,

• wybór szkoły,

• leczenie,

• wyjazdy zagraniczne,

• wybór kierunku wychowania.

Jeżeli zatem jeden z rodziców postanawia przeprowadzić się z dzieckiem do innego miasta lub miejscowości w sposób, który utrudni drugiemu rodzicowi wykonywanie kontaktów i udział w wychowaniu dziecka, powinien uzyskać zgodę drugiego rodzic albo rozstrzygnięcie sądu. Nie oznacza to jednak, że każda wyprowadzka jest niezgodna z prawem. Przykładowo, jeżeli rodzic zmienia miejsce zamieszkania w obrębie tej samej miejscowości i nie wpływa to na wykonywanie kontaktów ani dobro dziecka, taka decyzja nie zawsze będzie wymagała ingerencji sądu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy jeden z rodziców wyprowadza się na znaczną odległość albo uniemożliwia drugiemu rodzicowi kontakt z dzieckiem.

Co zrobić, gdy drugi rodzic zabrał dziecko?

Przede wszystkim nie należy podejmować działań pod wpływem emocji. W praktyce często spotykamy się z sytuacjami, gdy rodzic próbuje samodzielnie „odebrać” dziecko lub odpowiada podobnym zachowaniem. Zwykle prowadzi to jedynie do zaostrzenia konfliktu.

W zależności od okoliczności możliwe jest złożenie do sądu:

• wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka,

• wniosku o ustalenie kontaktów,

• wniosku o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania,

• wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej,

• w wyjątkowych sytuacjach – wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Bardzo często warto równocześnie złożyć wniosek o zabezpieczenie. Dzięki temu sąd może już na początku postępowania uregulować kontakty z dzieckiem, bez konieczności oczekiwania na prawomocne zakończenie sprawy.

Czy Policja może odebrać dziecko drugiemu rodzicowi?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Odpowiedź brzmi – co do zasady nie. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska, Policja nie rozstrzyga sporów dotyczących wykonywania tej władzy ani miejsca pobytu dziecka. Funkcjonariusze nie zastępują sądu rodzinnego i nie podejmują decyzji, przy którym z rodziców dziecko powinno przebywać.

Wyjątki dotyczą przede wszystkim sytuacji, w których istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia dziecka albo zachodzą przesłanki wynikające z odrębnych przepisów, w tym dotyczących uprowadzeń rodzicielskich.

W większości przypadków właściwym sposobem rozwiązania sporu jest skierowanie sprawy do sądu rodzinnego. Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska – to nie jest to samo

To jedno z najczęstszych nieporozumień. Wielu rodziców uważa, że skoro drugi rodzic ma ograniczoną władzę rodzicielską, automatycznie nie może spotykać się z dzieckiem.

Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej.

Oznacza to, że nawet rodzic, którego władza rodzicielska została ograniczona, nadal co do zasady ma prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Dopiero wyjątkowe okoliczności uzasadniają ograniczenie kontaktów, odbywanie ich w obecności kuratora lub całkowity zakaz kontaktów.

Czy miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców oznacza ograniczenie władzy rodzicielskiej drugiego?

Nie. To kolejny bardzo często spotykany mit.

Jeżeli sąd ustali, że miejscem pobytu dziecka będzie miejsce zamieszkania matki albo ojca, nie oznacza to automatycznie ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. Są to dwa całkowicie odrębne rozstrzygnięcia. Rodzic, przy którym dziecko nie mieszka na co dzień, może nadal posiadać pełnię władzy rodzicielskiej i współdecydować o wszystkich najważniejszych sprawach dziecka. Dopiero odrębne orzeczenie sądu może ograniczyć zakres wykonywania tej władzy.

Kiedy sąd ogranicza władzę rodzicielską?

Najczęściej następuje to na podstawie art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy rodzice żyją oddzielnie.

Sąd może między innymi:

• pozostawić pełną władzę rodzicielską obojgu rodzicom,

• powierzyć wykonywanie władzy jednemu rodzicowi,

• ograniczyć władzę drugiego rodzica do współdecydowania wyłącznie o najważniejszych sprawach dziecka.

Takie rozwiązanie spotykane jest bardzo często. Przykładowo rodzic może zachować prawo współdecydowania jedynie o leczeniu dziecka, wyborze szkoły, wyjazdach zagranicznych, wyborze kierunku kształcenia.Natomiast bieżące decyzje dotyczące codziennego życia dziecka podejmuje rodzic, przy którym dziecko stale mieszka.

Kiedy możliwe jest ograniczenie władzy rodzicielskiej z uwagi na dobro dziecka?

Art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi ingerować wtedy, gdy dobro dziecka jest zagrożone. Może to mieć miejsce między innymi wtedy, gdy rodzic:

• stosuje przemoc,

• nadużywa alkoholu lub środków odurzających,

• zaniedbuje potrzeby dziecka,

• uporczywie nie interesuje się dzieckiem,

• utrudnia kontakty z drugim rodzicem,

• nastawia dziecko przeciwko drugiemu rodzicowi,

• wywołuje u dziecka konflikt lojalności.

Wbrew obiegowym opiniom ograniczenie władzy rodzicielskiej nie jest karą dla rodzica. Jest środkiem mającym chronić dobro dziecka.

Kiedy sąd może pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najbardziej daleko idącą ingerencją sądu. Może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w art. 111 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przesłankami są:

• trwała przeszkoda uniemożliwiająca wykonywanie władzy rodzicielskiej,

• nadużywanie władzy rodzicielskiej,

• rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka.

Nie każdy konflikt między rodzicami uzasadnia tak daleko idącą ingerencję. Sądy rodzinne każdorazowo analizują całokształt sytuacji rodzinnej i kierują się wyłącznie dobrem dziecka.

Jak wygląda to w praktyce? Przykład sprawy prowadzonej przez naszą kancelarię

Nasza kancelaria regularnie prowadzi postępowania dotyczące kontaktów z dziećmi, miejsca pobytu małoletnich oraz wykonywania władzy rodzicielskiej. Jedna z ostatnio zakończonych spraw doskonale pokazuje, że postępowania rodzinne bardzo rzadko są „zero-jedynkowe”. Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy, a sąd dąży przede wszystkim do wypracowania rozwiązania odpowiadającego dobru dziecka.

W sprawie prowadzonej przez nas przed sądem rodzinnym przedmiotem postępowania było jednocześnie ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci, uregulowanie kontaktów z drugim rodzicem, ograniczenie wykonywania władzy rodzicielskiej oraz rozpoznanie wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd ustalił miejsce pobytu dzieci przy jednym z rodziców, przy czym szczegółowo uregulował kontakty drugiego rodzica z dziećmi, określając m. in. sposób ich odbierania i odwożenia. Jednocześnie sąd nie uwzględnił wniosku o pozbawienie tego rodzica władzy rodzicielskiej, uznając, że dobro dzieci będzie odpowiednio chronione poprzez zastosowanie mniej ingerujących środków. W trosce o poprawę funkcjonowania rodziny sąd zobowiązał również rodziców do uczestnictwa w spotkaniach z psychologiem.

Sprawa ta pokazuje, że sąd rodzinny nie kieruje się emocjami stron ani chęcią „ukarania” któregoś z rodziców. Każde rozstrzygnięcie powinno służyć przede wszystkim zapewnieniu dziecku stabilności, bezpieczeństwa oraz możliwości utrzymywania prawidłowych relacji z obojgiem rodziców, o ile nie stoi temu na przeszkodzie jego dobro.

Dobro dziecka jest zawsze najważniejsze

Niezależnie od tego, czy postępowanie dotyczy kontaktów, miejsca pobytu dziecka, ograniczenia czy pozbawienia władzy rodzicielskiej, nadrzędnym kryterium rozstrzygnięcia jest dobro dziecka. To właśnie ta zasada determinuje wszystkie decyzje sądu rodzinnego.

Jeżeli znaleźli się Państwo w sytuacji, w której drugi rodzic wyprowadził się z dzieckiem utrudnia kontakty, uniemożliwia współdecydowanie o jego najważniejszych sprawach albo zachodzi potrzeba sądowego uregulowania sytuacji rodzinnej, warto podjąć odpowiednie działania możliwie jak najszybciej.

Nasza kancelaria zapewnia kompleksową pomoc prawną w sprawach rodzinnych – od analizy sytuacji, poprzez przygotowanie wniosków i reprezentację przed sądem, aż po postępowania dotyczące wykonywania i egzekwowania kontaktów z dzieckiem. Każdą sprawę traktujemy indywidualnie, pamiętając, że za każdym postępowaniem stoi przede wszystkim dobro dziecka oraz przyszłość całej rodziny.